Vakıf Atölyesi çalışmaları kapsamında düzenlenen Hukuki ve Tatbiki Yönleriyle Para Vakıfları Çalıştayı, 21-22 Eylül 2018’de gerçekleştirildi. EDEP çatısı altında üç yıldır faaliyetlerini sürdüren Vakıf Atölyesi’nin bir meyvesi olan çalıştayın ilk gününde, paranın vakfına dair Osmanlı öncesi Hanefi hukuk literatüründeki ve Osmanlı uleması arasındaki tartışmalar ortaya konuldu.
Çalıştay’ın birinci gün I. oturumunda Prof. Dr. Murteza Bedir, para vakfını caiz gören ve İmam Züfer’e nispet edilen görüşün İmam Züfer’e mi yoksa Basralı öğrencisi Ensari’ye mi ait olduğunu irdeledi. Ardından M. Salih Eser, “16. Yüzyıl Risaleleri Işığında Paranın Vakfı Tartışmaları” başlıklı tebliğiyle Osmanlı ilim dünyasında para vakıfları ile ilgili tartışmalara değinerek Osmanlıda fıkıh oluşturma usullerine dikkat çekti.
Çalıştayın birinci gün II. oturumunda Birnur Deniz, “Osmanlı Öncesinde Bey’ul- Înenin (muamele-i şer’iyye) Meşrutiyetine Dair Tartışmalar” isimli tebliğiyle Hanefi fıkıh eserlerinden hareketle hicri ilk yıllardan Osmanlı’ya kadar olan dönemde ‘bey’ul-ine’ işleminin mahiyeti ve hükmü hakkındaki görüşleri ortaya koydu. Ardından Doç. Dr. Süleyman Kaya da, “Osmanlı Ulemasının Muamele-i şer’iyyenin (Bey’ul- ine) Meşrutiyetine Bakışı” başlıklı tebliğiyle Osmanlı öncesinde ‘bey’ul-ine’ olarak geçen kavramın Osmanlı’da ‘muamele-i şer’iyye’ olarak kullanılışını açıkladı ve Osmanlı ilmiyesinin ‘muamele-i şer’iyye’nin meşruiyetine bakışını ve meşruiyeti için öne sürdüğü şartları aktardı.
Çalıştayın birinci gün III. oturumunda ise Kamil Yelek, “ Bey bi’l-vefanın Meşrutiyeti Tartışmaları” isimli tebliğini sundu. Bu oturumun diğer tebliği ise Hamdi Çilingir’in, “Osmanlı’da Bey’ bi’l-istiğlalin Meşrutiyeti Tartışmaları” idi.
Çalıştayın ikinci gününde ise paranın vakfını kurumsal olarak izleyebildiğimiz Osmanlı pratiği birkaç boyutuyla ele alındı.
İkinci günün I. oturumunda Prof. Dr. Erol Özvar ve Dr. Sadullah Yıldırım, ‘’İstanbul Şeriyye Sicilleri’’nde kayıtlı yaklaşık 11.000 adet vakfiyeden hareketle “Osmanlı İmparatorluğu’nda Kim neyi Nereye Vakfetti?: Vakfiyeler Üzerine Bir İnceleme, 1500-1900” isimli tebliğleriyle Osmanlı İstanbul’unda vakıf sektörünün zamana göre nasıl evrildiğini incelediler. Aynı oturumda Şeyma Özdemir “16. Yüzyıl Üsküdar Şeriyye Sicillerinde Muamele-i Şeriyye Uygulamaları” başlıklı tebliğle şeriyye sicillerinden Üsküdara ait olan 10 ciltteki ‘muamele-i şeriyye’ uygulamasıyla ilgili 451 kaydı inceleyerek ulaştığı neticeleri ve kayıt tutmadaki biçimsel farklılıkları aktardı.
İkinci gün II. oturumda ise İsmail Bektaş, “1726’dan 1786’ya Üsküdar Para Vakıflarının Nakit Sermayelerindeki Değişim” isimli tebliğini sundu. Üsküdar vakıflarının incelendiği bu oturumun diğer bir tebliği ise “1770’ten 1774’e Üsküdar Para Vakıflarının Giderleri” başlığı ile Muhammed Emin Durmuş’a aitti. III. Oturumda Prof. Dr. Tahsin Özcan, “İşletme Usulleri Açısından Para Vakıfları ve Eytam Sandıkları”, Dr. Çiğdem Gürsoy, “Osmanlı Esnaf Sandıklarının İşleyişi” ve Hatice Kübra Kahya, “Para Vakıflarından Vakıfbank’a: Vakıfbank Sermayesindeki Vakıf Paralar” başlıklı tebliğlerini sundular.
Her tebliğ için geniş müzakerelerin yapıldığı programda ele alınan konular, önümüzdeki aylarda matbu hale getirilecek.